Wywiad z Jarosławem Szlaszyńskim

Bartosz Lipiński

Zapowiedź autora artykułu:

Rozmowa z Jarosławem Szlaszyńskim

15 sierpnia obchodzimy kolejną rocznicę Bitwy Warszawskiej w czasie wojny polsko-bolszewickiej 1920 roku. Mówi się, że wydarzenie zwane również Cudem nad Wisłą było decydujące jeśli chodzi o zachowanie przez Polskę niepodległości i zahamowanie rozprzestrzenienia się komunizmu na Europę zachodnią.

-Należy rozpocząć od przybliżenia sytuacji międzynarodowej. Po I wojnie światowej odradzająca się Polska miała nieustalone granice na wschodzie. O Wilno upominali się Litwini, o Lwów walczyli Ukraińcy, oprócz tego w stosunku do Polski wrogie zamiary miała Rosja Sowiecka. Lenin nie krył tego, że chce rozniecić rewolucję bolszewicką w całej Europie, eksportować ją dalej na zachód do Niemiec, Francji i Włoch. Nie zapominajmy, że w tym czasie partie komunistyczne odgrywały w tych krajach istotne znaczenie. 

Marszałek Józef Piłsudski mając świadomość złożoności sytuacji i odczytując dobrze zamiary Rosji sowieckiej postanowił uprzedzić jej atak na Polskę. Po początkowych sukcesach, m.in. zajęciu Kijowa wojska sowieckie przeszły do ofensywy i w rezultacie dotarły pod Warszawę. Wtedy to nastąpiła prawdziwa mobilizacja narodu, rozbudowa wojska, zaś polscy sztabowcy przygotowali plan kontrofensywy znad Wieprza w skrzydło wojsk sowieckich. Operacja była dobrze przygotowana, należy podkreślić rolę polskich kryptologów, którzy złamali szyfry rosyjskie, a więc potrafili odczytać rosyjskie rozkazy i dzięki temu Polacy mogli uderzyć w najczulsze miejsca wojsk bolszewickich. Dzięki ofensywie znad Wieprza wojska polskie wyszły na tyły wojsk bolszewickich i zmusiły bolszewików do odwrotu.

Bitwę warszawską zwaną też Cudem nad Wisłą uznaje się za osiemnastą bitwę decydująca o losach świata. Stoczona po niej we wrześniu 1920 roku Bitwa Niemeńska, definitywnie rozstrzygnęła losy wojny polsko-bolszewickiej 1920 roku. Wtedy też została rozstrzygnięta kwestia przynależności ziem dzisiejszej Augustowszczyzny do Polski.

Rzadko o tym mówimy, że kiedy bolszewicy szli na Warszawę, to Litwini zajęli Augustów, chcąc przyłączenia całej Augustowszczyzny do Litwy. Zwycięstwo w Bitwie Niemeńskiej zmusiło Litwinów do odwrotu. Warto pamiętać o żołnierzach, którzy w walkach 1920 roku polegli na Augustowszczyźnie i którzy spoczęli na augustowskim cmentarzu. m.in. wachmistrz Jan Myszkowski, wyjątkowej odwagi podoficer, ułani Grochowski, Klupa i Klupiec oraz 48 nieznanych żołnierzy. 

W walkach o niepodległość wzięło udział wielu augustowian. Najwaleczniejsi zostali odznaczeni wysokimi odznaczeniami bojowymi: orderem Virtuti Militari - Antoni Karp, Kazimierz Halicki, Wacław Kupiński, Izydor Potapowicz, zaś Krzyżami Walecznych Stanisław Dyczewski, Zygmunt Leplawy, Jan Maliszewski, Konstanty Miezio, Stanisław Warakomski i Jan Obek, Bolesław Uradzińśki z Żarnowa, Józef Wielgat i Michał Prawdzik z Uścianek, dwukrotnie Aleksander Prawdzik z Biernatek.

Czy uzasadnione jest twierdzenie, że w przypadku klęski wojsk polskich podczas Bitwy Warszawskiej, Polska stałaby się kolejną z Republik Sowieckich?

-Niewątpliwie tak. W momencie, gdy Armia Czerwona szła na Warszawę, w Białymstoku zainstalował się Tymczasowy Komitet Rewolucyjny Polski, w skład którego weszli Marchlewski, Kon, Dzierżyński, Unszlicht, a więc polscy komuniści. Gdyby Warszawa padła, to mielibyśmy rząd bolszewicki w Warszawie, a nasz kraj byłby Polską Republiką Sowiecką. Ten sam manewr powtórzyli Sowieci w 1944 roku, gdy utworzono PKWN, nie w Chełmie i nie 22 lipca 1944 roku, jak przez wiele lat okłamywano naród, lecz w Moskwie 20 lipca 1944 roku. Nie przekształcono Polski, co prawda w republikę sowiecką, ale uczyniono ją zależną od Związku Sowieckiego.

Dziękuję za rozmowę.

Rozmawiał: Bartosz Lipiński.

Jarosław Szlaszyński o dążeniu mieszkańców Augustowa do niepodległości: