Wywiad z Jarosławem Szlaszyńskim

Bartosz Lipiński

Zapowiedź autora artykułu:

Rozmowa z Jarosławem Szlaszyńskim

Jak wyglądał 1 września 1939 roku w Augustowie?

-1 września 1939 roku o godzinie 4.30-4.45 nad Augustowem przeleciały niemieckie bombowce, które w godzinę potem, po zbombardowaniu Grodna, powracając do Prus zbombardowały rejon koszar i stacji kolejowej. Szczęśliwie nie wyrządziły żadnych szkód. Szwadrony 1 Pułku Ułanów Krechowieckich zdołały się przemieścić do miejsc wyznaczonych wcześniej w okolicznym lesie. Jednocześnie od strony Raczek i Rajgrodu na przedpolach Augustowa wystawiły ubezpieczenia. Wieczorem obronę Augustowa przejął 3 Pułk Piechoty KOP, a 1 Pułk Ułanów tuż przed północą wymaszerował na pozycje obronne w rejonie Szczebry, gdzie zajął pozycję na lewym skrzydle ugrupowania Suwalskiej Brygady Kawalerii.

Kilka tygodni później otrzymaliśmy drugi cios, tym razem ze wschodu.

-17 września wojska sowieckie napadły na Polskę. Ponieważ główne siły polskie były zaangażowane w wojnę z Niemcami, a na granicy wschodniej pozostały tylko oddziały osłonowe, Sowieci szybko parli w głąb Polski na spotkanie z wojskami niemieckimi, które ostatecznie nastąpiło w Brześciu. W wyniku wojny Polska została podzielona. W naszym regionie Suwalszczyzna dostała się w obręb państwa niemieckiego, a Augustowszczyzna została wcielona do Związku Sowieckiego.

Czy możemy wskazać najistotniejsze zdarzenia z września 1939 roku, związane z terenem Augustowa i powiatu augustowskiego?

-W pierwszych dniach września była to na pewno bardzo skuteczna obrona przeciwlotnicza Augustowa. Bombowce niemieckie, które usiłowały zniszczyć mosty: kolejowy i drogowy w Klonownicy, wlatywały pod ogień rozlokowanej na terenie obecnego ACE baterii przeciwlotniczej. W ciągu trzech pierwszych dni wojny zestrzelono dziewięć niemieckich bombowców. Warte podkreślenia jest to, że z Puszczy Augustowskiej wyruszył do wielkiej odysei partyzanckiej mjr Henryk Dobrzański „Hubal”, ostatni żołnierz polskiego Września. Dzielnie spisał się, choć nie bronił naszej ziemi, 1 Pułk Ułanów Krechowieckich, który dotarł aż pod Kock, gdzie walczył z Niemcami w ostatniej bitwie polskiej kampanii. Rezerwowy 101 Pułk Ułanów, w którym większość stanowili krechowieccy rezerwiści, bohatersko walczył z sowietami pod Grodnem i Kodziowcami. Niewątpliwie z wrześniem na Augustowszczyźnie należy kojarzyć także zamordowanie 23 września w Białobrzegach przez sowieckich czołgistów bezbronnych polskich żołnierzy, którzy spoczęli na cmentarzu w Augustowie.

Jak wyglądała okupacja Augustowszczyzny podczas II wojny światowej?

-Po przegranej wojnie ziemie polskie zostały podzielone. Augustowszczyzna została zajęta przez Rosjan, a Suwalszczyzna przez Niemców. Część powiatu augustowskiego, Raczki, Nowinka trafiła pod okupację niemiecką, ale Bargłów, Sztabin, Augustów, Lipsk, Sopoćkinie znalazły się pod okupację sowiecką. Niemcy przystąpili do germanizacji zajętych terenów, a Rosjanie do sowietyzacji. Obaj okupanci dążyli przede wszystkim do likwidacji warstwy kierowniczej narodu polskiego, inteligencji. Niemcy w obozach koncentracyjnych, Sowieci wywożąc w głąb ZSRR, głównie na Syberię.

Dziękuję za rozmowę.

Rozmawiał: Bartosz Lipiński.

Jarosław Szlaszyński o 1 Pułku Ułanów Krechowieckich:

Jarosław Szlaszyński o dążeniu mieszkańców Augustowa do niepodległości: