Obchody 81. rocznicy śmierci ppor. Juliana Wierzbickiego „Romana” i żołnierzy AK

Julian Wierzbicki urodził się 16 lutego 1916 r. W młodości aktywnie działał w harcerstwie, uprawiał sport, najlepsze wyniki osiągając w pływaniu.  Idąc w ślady ojca Michała Wierzbickiego, z zawodu leśnika, ukończył Szkołę Leśną w Żyrowicach. Po jej ukończeniu i odbyciu stażu został zatrudniony w Nadleśnictwie Serwy jako leśniczy w leśnictwie Lipki. Po wybuchu wojny w 1939 r., służył w plutonie leśników w batalionie KOP. Po ucieczce z internowania wrócił do pracy jako leśnik w leśnictwie Busznica, a następnie Podnowinka. Od 1940 r. włączył się do pracy konspiracyjnej, jesienią następnego roku wśród mieszkańców wsi Nowinka, Szczebra i Szczepki powstała pierwsza placówka ZWZ „Szczebro-Olszanka”. Wyznaczony na jej komendanta, Julian Wierzbicki, zorganizował, uzbroił i przeszkolił do walki pluton żołnierzy. Ukończył w tym czasie konspiracyjną Szkołę Podchorążych i awansował do stopnia starszego kaprala podchorążego. Zdekonspirowany przez agentów gestapo, chroniąc się przed aresztowaniem, w listopadzie 1942 r. odszedł z grupą ośmiu osób do Puszczy Augustowskiej, tworząc pod Szczepkami pierwszy obóz partyzancki „Roman”.

Jego oddział przeprowadził wiele udanych i brawurowych akcji. Do ważniejszych można zaliczyć: dwukrotne odbicie z suwalskiego szpitala więziennego przetrzymywanych tam partyzantów, zniszczenie torów kolejowych za stacją Blizna, atak na nadleśnictwo w Szczebrze, na posterunek ochrony kolei w Szczepkach, na posterunek żandarmerii w Wychodnym i Suchej Rzeczce.  Był dowódcą oddziału stanowiącego podstawę odtwarzanego w ramach akcji „Burza” 3 Pułku Szwoleżerów AK. Zginął zastrzelony 8 sierpnia 1944 r.

Dzień pierwszy – memoriał strzelecki i rajd rowerowy

Obchody rozpoczęły się II Memoriałem Strzeleckim ppor. Juliana Wierzbickiego „Romana” na strzelnicy w Klonownicy. Zawody przeprowadził i zorganizował Augustowski Klub Strzelecki „Krechowiak”, a puchary ufundował Starosta Augustowski. Uczestnicy rywalizowali w konkurencjach długiej i krótkiej broni bocznego zapłonu. 

Wyniki:
I miejsce – Zdzisław Omelianiuk – 197,00 pkt.

II miejsce – Krzysztof Borawski (AKS „Krechowiak”) – 194,00 pkt.

III miejsce – Mirosław Zawadzki (AKS „Krechowiak”) – 194,00 pkt.

Dodatkowo przyznano dwa puchary specjalne:

Najlepsze Oko wśród Pań – Joanna Harmuszkiewicz (AKS „Krechowiak”) – 187,00 pkt.

Najlepsze Oko wśród Juniorów – Hubert Bucewicz – 186,00 pkt.

Kolejnym punktem programu był II Rajd Rowerowy „Szlakiem Romana”, wytyczonym w 2024 roku na terenie Gminy Nowinka i Nadleśnictwa Szczebra. Trasa liczyła około 20 km i w większości wiodła przez lasy Puszczy Augustowskiej. Rajd rozpoczął się złożeniem kwiatów pod pomnikiem Oddziału Partyzanckiego 3 Pułku Szwoleżerów AK w Nowince. W przejeździe wzięło udział kilkudziesięciu uczestników w różnym wieku. 

Podczas rajdu zatrzymywano się przy tablicach informacyjnych, gdzie rtm. kaw. och. Piotr Szakacz przybliżył historię oddziału „Romana” i jego dowódcy. Szczególnie poruszający był przystanek w miejscu śmierci ppor. Wierzbickiego – przy kamieniu pamiątkowym odsłoniętym w 2019 roku z inicjatywy Tomasza Kiełczewskiego, kierownika Muzeum Ziemi Augustowskiej. Złożono w tym miejscu kwiaty, zapalono znicze oraz odmówiono modlitwę. Rajd zakończył się dekoracją uczestników przed Gminnym Ośrodkiem Kultury w Nowince. Medale i dyplomy wręczyli: Wójt Gminy Nowinka Teresa Strękowska, Dyrektor GOK Joanna Skrzekut oraz rtm. kaw. och. Piotr Szakacz. 

Dzień drugi – modlitwa, apel pamięci i bieg patriotyczny

10 sierpnia rozpoczęto od złożenia kwiatów na grobie rodzinnym ppor. Wierzbickiego. Przy mogile bohatera, w asyście warty honorowej Wojska Polskiego, zgromadzili się goście oficjalni, żołnierze, kawalerzyści oraz rodzina „Romana”. Wspomnieniem o dziejach familii Wierzbickich podzielili się Elżbieta Szpalerska (rodzina „Romana”) oraz Danuta Kaszlej z Klubu Historycznego im. Armii Krajowej w Augustowie.

Następnie w kaplicy cmentarnej w Szczebrze odprawiono nabożeństwo w intencji ppor. Juliana Wierzbickiego w 81. rocznicę jego śmierci oraz poległych, pomordowanych i zmarłych żołnierzy Oddziałów Partyzanckich AK Obwodów Suwałki i Augustów. Liturgii przewodniczył ks. kanonik Mieczysław Załuska. 

W nabożeństwie uczestniczyły poczty sztandarowe 1. Batalionu Zmechanizowanego Szwoleżerów Mazowieckich z 15. Giżyckiej Brygady Zmechanizowanej oraz Szkoły Podstawowej im. Powstańców Styczniowych z Nowinki. Obecni byli licznie zebrani parafianie, przedstawiciele władz centralnych i samorządowych oraz zaproszeni goście, w tym: Posłowie na Sejm RP Jarosław Zieliński i Jacek Niedźwiedzki, Starosta Augustowski, członkowie Zarządu Powiatu, Wójt Gminy Nowinka Teresa Strękowska, Przewodniczący Rady Gminy Nowinka Jerzy Kłoczko, Nadleśniczy Nadleśnictwa Szczebra Marek Masłowski, kierownik Muzeum Ziemi Augustowskiej Tomasz Kiełczewski, Karol Chodkiewicz reprezentujący Nadleśnictwo Augustów, Danuta i Zbigniew Kaszlej z Klubu Historycznego im. Armii Krajowej w Augustowie, Jarosław Szlaszyński oraz dowódca Szwadronu Honorowego 3 Pułku Szwoleżerów Mazowieckich rtm. kaw. och. Piotr Szakacz. 

Po mszy św. głos zabrał Poseł na Sejm RP Jarosław Zieliński. Następnie uczestnicy, w asyście pocztów sztandarowych i żołnierzy WP, przeszli na cmentarz, gdzie złożono kwiaty i zapalono znicze. Danuta i Zbigniew Kaszlej poprowadzili „Szlak Pamięci”, opowiadając o żołnierzach oddziału „Romana” spoczywających na tamtejszej nekropolii. 

Uroczystość w Upustku 

O godzinie 12:00 przed pomnikiem w Upustku rozpoczęła się uroczystość główna z udziałem kompanii honorowej 1. Batalionu Zmechanizowanego Szwoleżerów Mazowieckich z 15. Giżyckiej Brygady Zmechanizowanej – jednostki dziedziczącej tradycje 3. Pułku Szwoleżerów, który w ramach akcji „Burza” odtworzył oddział „Romana”. Przemówienia wygłosili: Wójt Gminy Nowinka Teresa Strękowska, Poseł na Sejm RP Jacek Niedźwiedzki, Starosta Augustowski Piotr Rusiecki oraz rtm. kaw. och. Piotr Szakacz. Podkreślono zasługi „Romana” i jego żołnierzy oraz konieczność pielęgnowania pamięci o tych, których przez lata próbowano wymazać z historii.

Ppor. Ewelina Grygorowicz z 1. Batalionu Zmechanizowanego Szwoleżerów Mazowieckich odczytała apel pamięci, w którym przywołano nazwiska dowódców i żołnierzy oddziałów partyzanckich działających na tym terenie. W ciszy lasu donośnie zabrzmiał okrzyk „Polegli na polu chwały”, a następnie salwa honorowa, co wywołało głębokie wzruszenie wśród zebranych. Po apelu delegacje złożyły kwiaty i zapaliły znicze pod pomnikiem. 

Bieg Pamięci 

Po zakończeniu uroczystości odbył się III Bieg Pamięci ppor. Wierzbickiego ps. „Roman” oraz żołnierzy Oddziałów Partyzanckich AK Obwodów Suwałki i Augustów na symbolicznym dystansie 1944 metrów. Wręczono puchary za zawody strzeleckie, a następnie ponad 100 uczestników ruszyło w trasę. 

Stawkę biegu zamykała grupa gości oficjalnych i organizatorów: Starosta, Wójt Gminy Nowinka Teresa Strękowska, Nadleśniczy Nadleśnictwa Szczebra Marek Masłowski oraz rtm. kaw. och. Piotr Szakacz, por. kaw. och. Jacek Iżykowski – którzy również pokonali całą trasę.

Każdy uczestnik biegu otrzymał pamiątkowy dyplom oraz medal z wizerunkiem „Romana” umieszczonym w kompozycji liści dębu. Dekoracji dokonali członkowie rodziny ppor. Wierzbickiego oraz Danuta i Zbigniew Kaszlej. Najszybsi biegacze otrzymali puchary i nagrody książkowe przekazane przez Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Białymstoku. 

Wyniki:

Kategoria mężczyzn:

I miejsce - Henryk Hołdyński 

II miejsce - Tomasz Janczulewicz

III miejsce - Szymon Gajewski

Kategoria kobiet:

I miejsce - Aleksandra Korzun

II miejsce - Monika Kaczyńska

III miejsce - Anna Kondratowicz 

Bieg został perfekcyjnie przeprowadzony i zorganizowany przez Stowarzyszenie Woda-Las z p. Antonim Kuźmą na czele oraz Gminny Ośrodek Kultury w Nowince. Bieg finansowany był w ramach projektu „Aktywni Lokalnie" realizowanego przez Fundację Orły Sportu ze środków budżetu państwa, których dysponentem jest Minister Sportu i Turystyki. 

Podsumowanie 

Organizacja wydarzenia, które przywraca pamięć i należny szacunek bohaterom, jest zarówno obowiązkiem, jak i zaszczytem. Połączenie uroczystości oficjalnych z aktywnościami sportowymi – biegiem patriotycznym, rajdem rowerowym i zawodami strzeleckimi – przyciągnęło uczestników w każdym wieku, w tym wielu młodych ludzi. Była to żywa lekcja historii, patriotyzmu i postaw obywatelskich.

Obchody 81. Rocznicy śmierci ppor. Juliana Wierzbickiego ps. "Roman" zorganizowano przy wsparciu Województwa Podlaskiego -Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego.

Organizatorzy wydarzenia: Szwadron Honorowy 3 Pułku Szwoleżerów Mazowieckich im. płk. Jana Kozietulskiego, Gmina Nowinka, Nadleśnictwo Szczebra oraz Gminny Ośrodek Kultury w Nowince.

Partnerzy: Województwo Podlaskie, Powiat Augustowski, Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Białymstoku, 15 Giżycka Brygada Zmechanizowana im. Zawiszy Czarnego, Klub Historyczny im. Armii Krajowej w Augustowie, Stowarzyszenie Woda-Las, Augustowski Klub Strzelecki Krechowiak, Muzeum Ziemi Augustowskiej, Muzeum Okręgowe w Suwałkach oraz Stowarzyszenie Poszukiwań Miejsc Walk i Martyrologii Mogił Wojennych Leśni, Augustowianka - naturalna woda mineralna. 

Szwadron Honorowy 3 Pułku Szwoleżerów Mazowieckich
im. Płk. Jana Kozietulskiego